Njegoš i kosovski zavet u novom veku II

„Njegoš i kosovski zavet u novom veku II“ Žarka Vidovića predstavlja drugi deo obimne studije posvećene jednom od najznačajnijih pitanja srpske kulturne i duhovne istorije: odnosu Njegoševog dela prema kosovskom zavetu i njegovom značenju u modernom dobu. Ovo delo nastaje iz višegodišnjeg autorovog proučavanja Njegoša, njegovog književnog sveta i šireg istorijskog i duhovnog konteksta u kojem se oblikovala srpska kultura. Vidović Njegoša ne posmatra samo kao književnika i vladiku, već kao mislioca čije delo povezuje istorijsko iskustvo, duhovnost, književnost i pitanje identiteta.

Studija je nastajala od 1976. do 1982. godine za potrebe Instituta za književnost i umetnost u Beogradu, u okviru projekta „Vizantijski koreni srpske kulture“. Sam rad na ovoj temi bio je izuzetno obiman. Vidović je u svojim beleškama i komentarima uz rukopise naveo da je tokom tog perioda nastalo više hiljada stranica posvećenih Njegošu, raspoređenih u veliki broj rukopisnih celina. Od sve te građe izdvojio je deo koji je objedinio pod naslovom „Njegoš i Kosovski zavet u novom veku“ i predao ga naučnom veću Instituta za književnost i umetnost.

Međutim, rukopis u vreme svog nastanka nije objavljen. Naučno veće Instituta ocenilo je da je studija preopširna za štampanje i predložilo autoru da pripremi skraćenu verziju. Vidović je taj predlog prihvatio i načinio kraću verziju, ali ni ona nije ugledala svetlost dana. Time je jedna od značajnih celina njegovog višegodišnjeg proučavanja Njegoša ostala sačuvana u rukopisnoj formi, čekajući na objavljivanje.

Nakon toga, krajem 1984. godine, Vidović je načinio svojevrsnu mapu šire verzije studije. Sastavio je popis i sadržaj svih poglavlja i podelio ih u pet tomova, pri čemu je za svaki od 68 tekstova dao sažet prikaz sadržaja. Takva struktura omogućava da se sagleda širina njegovog istraživanja i obim rada koji je stajao iza studije. Na kraju tog popisa nalazi se i predgovor za širu verziju dela, koji se u ovom izdanju prvi put objavljuje.

„Njegoš i kosovski zavet u novom veku II“ zbog toga ima i posebno mesto kao dokument o jednom dugotrajnom intelektualnom poduhvatu. Knjiga ne predstavlja samo završeni rezultat istraživanja već u izvesnom smislu otvara uvid u način na koji je Žarko Vidović godinama razmišljao o Njegošu. Njegovo interesovanje nije bilo ograničeno na pojedinačno književno delo ili istorijsku ličnost, već je obuhvatalo mnogo širi prostor pitanja o kulturi, istorijskom pamćenju i duhovnim osnovama jednog naroda.

U središtu Vidovićevog pristupa nalazi se kosovski zavet kao važna kategorija za razumevanje srpske kulturne tradicije. U odnosu prema Njegoševom delu on istražuje način na koji se istorijsko iskustvo Kosova prepoznaje, tumači i preoblikuje u novom veku. Njegoševa književnost tako postaje prostor u kojem se susreću istorija, vera, etika, tradicija i pitanje izbora između različitih životnih i istorijskih vrednosti.

Posebna vrednost studije jeste u tome što Vidović Njegoševo stvaralaštvo posmatra u širem okviru srpske i vizantijske kulturne tradicije. Budući da je rad nastao u okviru projekta posvećenog vizantijskim korenima srpske kulture, istraživanje se može sagledati kao deo šireg pokušaja da se razumeju temelji iz kojih je izrastao srpski kulturni identitet. Njegoš se u tom kontekstu pojavljuje kao jedna od ključnih figura kroz čije delo mogu da se prate veze između nasleđa prošlosti i izazova modernog doba.

Knjiga je namenjena čitaocima koje zanimaju Njegoš, srpska književnost, istorija ideja, kulturna istorija i duhovna tradicija. Posebno će biti značajna istraživačima i studentima književnosti i humanističkih nauka, kao i svima koji žele da upoznaju šire i složenije tumačenje Njegoševog dela. Obim i struktura rada pokazuju da je Vidovićevo proučavanje bilo zamišljeno kao dugotrajan i sveobuhvatan poduhvat, a njegovo naknadno objavljivanje omogućava da se deo tog rada konačno približi savremenim čitaocima.

„Njegoš i kosovski zavet u novom veku II“ tako predstavlja važan deo književnoistorijske i kulturnoistorijske studije Žarka Vidovića. Nastao iz višegodišnjeg rada i sačuvan kroz obimnu rukopisnu građu, ovaj tom svedoči o autorovoj težnji da Njegoša razume u odnosu prema širim duhovnim i istorijskim tokovima. Istovremeno, istorija nastanka same studije daje knjizi dodatnu vrednost, jer pred čitaoca stavlja delo koje je decenijama čekalo da bude objavljeno.