Predaja Kosova

„Predaja Kosova – Od Briselskog do Ohridskog sporazuma“ Dejana Mirovića je pravna i politička hronika koja razmatra razvoj pregovora Beograda i Prištine od 2013. do 2026. godine, sa posebnim fokusom na promene u položaju srpskih institucija i nadležnosti na Kosovu i Metohiji. Autor, kao pravnik i poznavalac ove teme, objedinjuje svoje ranije studije i nastoji da u jednoj celini prikaže događaje i sporazume koji su, prema njegovom tumačenju, postepeno menjali pravni i institucionalni okvir Srbije na Kosovu i Metohiji.

Knjiga kao polaznu tačku uzima Briselski sporazum iz 2013. godine, koji je označio važnu prekretnicu u odnosima Beograda i Prištine. Mirović njegov sadržaj analizira kroz svih petnaest tačaka, posmatrajući njihove pravne i političke posledice. Posebnu pažnju posvećuje srpskim institucijama i nadležnostima koje su tokom procesa integrisane ili ukidane, uključujući policiju, Civilnu zaštitu i pravosuđe. U fokusu njegovog tumačenja nalazi se pitanje odnosa odredaba sporazuma prema Ustavu Republike Srbije.

Jedna od centralnih tema knjige jeste upravo odnos između međunarodnog prava, domaćeg ustavnog poretka i političkih sporazuma. Autor polazi od pitanja kako je moguće da država koja se poziva na Rezoluciju 1244 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija prihvata sporazume kojima se, prema njegovom tumačenju, menjaju elementi njenog institucionalnog prisustva na Kosovu i Metohiji. Zbog toga „Predaja Kosova“ nije samo hronološki prikaz događaja, već pokušaj da se njihov značaj proceni kroz pravne norme i ustavna načela.

Nakon Briselskog sporazuma, knjiga prati nastavak procesa kroz naredne godine i različite faze pregovora. U širem okviru analize pojavljuje se i Vašingtonski sporazum iz 2020. godine, kao i Ohridski sporazum iz 2023. godine. Autor ih posmatra kao delove jednog dužeg procesa, nastojeći da prikaže kako su se tokom decenije menjali politički odnosi, pregovaračke pozicije i pravne posledice postignutih dogovora.

Posebna vrednost ovakvog pristupa jeste u tome što se pojedinačni sporazumi ne posmatraju izolovano. Mirović pokušava da uspostavi kontinuitet između različitih etapa pregovaračkog procesa, od Brisela do Ohrida, i da pokaže kako se odluke donete u jednom periodu odražavaju na kasnije događaje. Na taj način čitalac dobija širu sliku o razvoju odnosa Beograda i Prištine i promenama koje su se odvijale tokom više od jedne decenije.

U središtu knjige nalazi se pitanje državnih institucija i nadležnosti. Autor posebnu pažnju posvećuje tome šta se dešavalo sa institucijama Srbije koje su postojale na Kosovu i Metohiji, kao i načinu na koji su njihove funkcije menjane kroz političke dogovore. Takav pristup daje knjizi karakter pravne hronike, jer se politički događaji analiziraju kroz konkretne odredbe sporazuma, ustavne norme i pitanje nadležnosti države.

Mirović posebnu težinu daje Briselskom sporazumu upravo zato što ga smatra početnom tačkom procesa institucionalnih promena. Njegova analiza svih petnaest tačaka sporazuma nastoji da pokaže kakve su posledice pojedine odredbe imale na postojeći pravni i institucionalni poredak. Prema autorovom tumačenju, naročito je značajno pitanje koliko je ustavnih odredaba dovedeno u pitanje njegovom primenom.

Knjiga zatim širi perspektivu na međunarodnopravni okvir. Odnos između Rezolucije 1244, međunarodnog prava i sporazuma koji su kasnije zaključivani predstavlja jednu od ključnih linija argumentacije. Time se otvara i šire pitanje o granicama političkog pregovaranja kada su predmet pregovora pitanja koja se tiču teritorijalnog integriteta, državnih institucija i ustavnog poretka.

„Predaja Kosova“ je istovremeno dokument o jednoj političkoj deceniji i autorsko tumačenje njenih pravnih posledica. Čitalac kroz knjigu može pratiti kako su se menjali okviri pregovora i kakav je značaj pojedinih sporazuma u procesu koji je počeo Briselskim sporazumom, nastavio se kroz Vašingtonski sporazum, a došao do nove faze Ohridskim sporazumom.

S obzirom na temu, knjiga može biti posebno zanimljiva čitaocima koje interesuju ustavno pravo, međunarodno pravo, politička istorija savremene Srbije i odnosi Beograda i Prištine. Istovremeno, ona može poslužiti kao dokumentaciona osnova za razumevanje jednog od najvažnijih i najspornijih političko-pravnih procesa u savremenoj istoriji Srbije.

„Predaja Kosova – Od Briselskog do Ohridskog sporazuma“ predstavlja, dakle, pokušaj da se više od decenije političkih pregovora sagleda kroz prizmu prava. Umesto da se zadrži samo na političkim izjavama i dnevnim događajima, autor pažnju usmerava na tekstove sporazuma, njihove odredbe, institucionalne promene i odnos prema Ustavu Srbije. Tako knjiga dobija karakter hronike jednog procesa koji je tokom više godina menjao političku i pravnu stvarnost na Kosovu i Metohiji.