Stara srpska umetnost - crkve

"Stara srpska umetnost – crkve" Gabrijela Mijea predstavlja jedno od najznačajnijih dela u proučavanju srednjovekovne srpske arhitekture i dragocenu studiju o razvoju srpskog crkvenog graditeljstva. Objavljena prvi put u Parizu 1919. godine pod naslovom "L’Ancien art serbe – Les Églises", ova knjiga zauzima posebno mesto u istoriji proučavanja srpske umetnosti. Mije je svojim istraživanjem omogućio evropskoj naučnoj javnosti da se detaljnije upozna sa arhitektonskim nasleđem srednjovekovne Srbije, a njegovo delo je tokom narednog veka ostalo jedno od važnih polazišta za istraživače koji su se bavili istorijom srpskog graditeljstva.

Gabrijel Mije bio je jedan od istaknutih francuskih vizantologa i naučnika koji su značajno doprineli proučavanju vizantijske umetnosti i kulture hrišćanskog Istoka. Njegovo interesovanje nije se ograničavalo na jednu oblast, jer je posedovao široko obrazovanje iz antičke kulture i poznavanje brojnih klasičnih i savremenih jezika, među kojima i srpskog. Zahvaljujući takvom naučnom pristupu, mogao je neposredno da proučava izvore i spomenike jugoistočne Evrope i da ih predstavi zapadnoj naučnoj javnosti u vreme kada su mnogi aspekti kulturnog nasleđa ovog prostora bili nedovoljno poznati.

Mijeova povezanost sa Srbijom nije bila samo akademska. Njegova istraživanja srpske srednjovekovne umetnosti započela su još 1906. godine, kada je obilazio i proučavao spomenike na prostoru Srbije. U tim istraživanjima učestvovali su i brojni srpski naučnici i istraživači, među kojima su bili Vladimir Petković, Miloje Vasić, Konstantin Jovanović, Đurđe Bošković i Aleksandar Deroko. Ova saradnja doprinela je stvaranju temelja za sistematičnije proučavanje srpske srednjovekovne umetnosti i povezala francusku vizantologiju sa tadašnjom srpskom naučnom sredinom.

Posebna vrednost knjige ogleda se u tome što Mije ne posmatra srpske crkve kao izolovane građevine, već ih smešta u širi istorijski i umetnički kontekst Vizantije i srednjovekovnog hrišćanskog sveta. Njegov pristup omogućava da se arhitektura posmatra kao proces razvoja stilova, oblika i graditeljskih rešenja. Na osnovu analize crkava i njihovih arhitektonskih karakteristika, autor nastoji da prikaže promene koje su kroz različite epohe oblikovale srpsko srednjovekovno graditeljstvo i da izdvoji njegove najvažnije razvojne faze.

Objavljivanje ove studije predstavljalo je značajan trenutak za tadašnju evropsku vizantologiju, jer je Mije ponudio prvi celovitiji sintetski prikaz stilske evolucije srpske srednjovekovne arhitekture. Njegova namera nije bila samo da opiše pojedinačne spomenike, već da kroz njihovo poređenje pokaže razvoj arhitektonskih ideja i osobenosti srpske umetnosti. Upravo zbog toga knjiga ima širi značaj od običnog kataloga građevina: ona pokušava da objasni kako se formirala i menjala jedna umetnička tradicija.

Mijeov naučni rad imao je i širi značaj za međunarodno upoznavanje sa srpskom kulturnom baštinom. Njegovo poznavanje srpskog jezika, neposredan kontakt sa domaćim istraživačima i dugogodišnje proučavanje srpskih spomenika omogućili su mu da srpsku srednjovekovnu umetnost predstavi iz perspektive ozbiljnog naučnog istraživanja, oslobođenog površnih predstava o Balkanu. Njegov doprinos dodatno dobija na značaju imajući u vidu da je u to vreme srpska srednjovekovna arhitektura tek počinjala da zauzima odgovarajuće mesto u evropskim istorijskim i umetničkim studijama.

Mijeova povezanost sa Srbijom potvrđena je i brojnim priznanjima koja je dobio. Početkom 1920. godine izabran je za počasnog člana Srpske kraljevske akademije, dok je 1927. godine postao počasni član Matice srpske u Novom Sadu. Godine 1935. dobio je i zvanje doktora honoris causa Beogradskog univerziteta. Ova priznanja predstavljaju svojevrsnu potvrdu značaja njegovog dugogodišnjeg rada na proučavanju srpske istorije, umetnosti i kulturnog nasleđa.

"Stara srpska umetnost – crkve" danas je dragocena ne samo kao istorija arhitekture već i kao dokument o počecima modernog naučnog proučavanja srpskih srednjovekovnih spomenika. Njena vrednost leži u činjenici da je nastala u periodu kada je sistematsko istraživanje srpskog srednjovekovnog graditeljstva tek dobijalo čvrste naučne osnove. Mijeova studija postavila je standarde i otvorila pitanja na koja su se kasnije nadovezivali brojni domaći i strani istoričari umetnosti, arhitekte i vizantolozi.

Za čitaoce zainteresovane za srednjovekovnu Srbiju, pravoslavnu crkvenu arhitekturu, istoriju umetnosti i vizantologiju, ova knjiga predstavlja važno štivo koje omogućava dublje razumevanje nastanka i razvoja srpskog graditeljstva. Istovremeno, ona svedoči o vremenu u kojem je proučavanje kulturnog nasleđa postajalo međunarodni naučni poduhvat i o ulozi Gabrijela Mijea u tome da srpske srednjovekovne crkve i njihova umetnička vrednost postanu poznatije evropskoj naučnoj javnosti.