Zabuna života

„Zabuna života“ je autobiografski roman koji do čitaoca dolazi obavijen neobičnom pričom o svom nastanku i identitetu autora. Rukopis je posredstvom zagrebačkog advokata dospeo do izdavača uz poseban zahtev da bude objavljen pod pseudonimom. Udovica autora, koja je vlasnica autorskih prava, takvu odluku donela je želeći da zaštiti ugled svog pokojnog supruga, uglednog srpskog intelektualca, ali i sebe od mogućih neprijatnosti i klevetanja. Već sama okolnost pod kojom je roman objavljen otvara prostor za dodatnu radoznalost, jer se iza književne priče nalazi i stvarna životna sudbina čoveka koji je decenijama posmatrao i proživljavao burne promene društva u kojem je živeo.

Pred čitaocem se potom otvara široka i uzbudljiva hronika društvenog, političkog i kulturnog života Hrvatske tokom prethodnih nekoliko decenija. Autor ne govori samo o velikim istorijskim događajima, već ih sagledava iz perspektive pojedinca koji se u njihovom vrtlogu nalazi neposredno, sa svim svojim ličnim, porodičnim i profesionalnim iskustvima. Njegova priča postaje svedočanstvo o vremenu u kojem su se političke promene, nacionalne podele, ratovi i društveni lomovi duboko preplitali sa svakodnevnim životom ljudi.

Posebna snaga romana nalazi se u načinu na koji narator govori o sebi i drugima. Bez pokušaja da sopstveni život predstavi ulepšano, on sećanja iznosi otvoreno i bespoštedno, spreman da govori i o sopstvenim slabostima, zabludama i postupcima. Takva iskrenost autobiografskom pripovedanju daje posebnu težinu, jer roman ne postaje samo lična ispovest već i pokušaj da se kroz jedno iskustvo sagleda mnogo šira društvena stvarnost.

U središtu knjige nalazi se trusno istorijsko razdoblje obeleženo posledicama i traumama dva rata, ali i međunacionalnim previranjima i sukobima koji nisu jednostavno nestali završetkom ratnih događaja. Autor prikazuje kako velike istorijske podele prodiru u privatni život, utiču na porodice, prijateljstva, profesionalne odnose i osećaj pripadnosti. Na taj način istorija prestaje da bude samo niz političkih događaja i postaje nešto što neposredno oblikuje sudbinu pojedinca.

Posebno mesto u romanu zauzima pitanje položaja Srba u Hrvatskoj. Budući da je i sam autor Srbin poreklom iz Hrvatske, njegova perspektiva proističe iz ličnog iskustva života u sredini u kojoj su se identitet, pripadnost i nacionalni odnosi tokom decenija dramatično menjali. Porodična istorija dodatno osvetljava složenost tog iskustva: porodica je poreklom iz kraja u blizini vrela Mrežnice, nakon Drugog svetskog rata kolonizovana je u okolinu Sombora, a zatim se preselila u zapadnu Slavoniju, gde je autor odrastao. Njegovo detinjstvo, školovanje, studije književnosti u Zagrebu i kasniji rad u prosveti i državnim institucijama postaju deo šire slike o životu Srba u Hrvatskoj tokom druge polovine 20. veka.

„Zabuna života“ zbog toga prevazilazi okvir klasičnog autobiografskog romana. Lična priča ovde postaje način da se sačuva sećanje na jednu epohu i da se iz neposredne perspektive progovori o događajima koji su ostavili duboke posledice na čitava društva. Knjiga povezuje intimnu ispovest, društvenu hroniku i istorijsko svedočanstvo, stvarajući slojevitu priču o pojedincu koji pokušava da razume sopstveni život u okolnostima koje su se često menjale brže nego što je bilo moguće prilagoditi im se.

Posebno je zanimljivo što roman ne nudi jednostavna objašnjenja složenih odnosa. Umesto svođenja istorije na jednu perspektivu, autor kroz lično iskustvo pokazuje koliko su posledice političkih i nacionalnih sukoba dugotrajne i koliko se teško mogu odvojiti od svakodnevnog života. Upravo zbog toga „Zabuna života“ može biti podsticajna za čitaoce koje zanimaju istorija Hrvatske i Jugoslavije, srpsko-hrvatski odnosi, položaj Srba u Hrvatskoj, ali i šira pitanja identiteta, sećanja, pripadnosti i lične odgovornosti u vremenima velikih društvenih lomova.

Ovaj roman istovremeno nosi dokumentarnu vrednost i književnu snagu. Njegova priča o jednom čoveku postaje priča o generaciji koja je živela kroz velike promene, ratove i političke preokrete, pokušavajući da sačuva sopstveni identitet i razume svet koji se pred njenim očima menja. Upravo spoj intimnog i istorijskog čini „Zabunu života“ knjigom koja ne ostaje samo na nivou lične ispovesti, već otvara šira pitanja o tome kako pojedinac pamti istoriju i kako istorija zauzvrat određuje njegov život.