Život gospodina De Molijera

„Život gospodina De Molijera“ Mihaila Bulgakova predstavlja nesvakidašnji književni omaž jednom od najvećih komediografa u istoriji evropske književnosti. U ovom izdanju objedinjeni su Bulgakovljeva biografska knjiga „Život gospodina De Molijera“ i drama „Bratstvo licemera ili Molijer“, čime se pred čitaocem otvara dvostruki pogled na život i stvaralaštvo francuskog pisca iz XVII veka. Bulgakov ne pristupa Molijeru samo kao velikom autoru komedija, već kao čoveku čiji su privatni život, umetnički rad i odnos prema društvu bili ispunjeni protivrečnostima, teškoćama i dramatičnim okolnostima.

Bulgakovljevo interesovanje za Molijera bilo je duboko lično. Sam je zapisao da je Molijera čitao još od detinjstva i da je francuski komediograf imao veliki uticaj na njegovo formiranje kao pisca. Privukla ga je upravo složenost Molijerove ličnosti: čovek koji je na sceni umeo da zasmejava generacije gledalaca, dok je u privatnom životu bio suočen sa neuspesima, melanholijom i tragedijom. Ova suprotnost između javnog umetnika i čoveka iza scene postaje jedno od važnih polazišta Bulgakovljevog pogleda na Molijera.

Veza između dvojice pisaca postaje posebno zanimljiva kada se ima u vidu da je i sam Bulgakov stvarao u veoma teškim istorijskim i društvenim okolnostima. Dok je Molijer živeo i stvarao u Francuskoj XVII veka, u blizini dvora i pod različitim oblicima društvenog i verskog pritiska, Bulgakov je svoju književnu karijeru gradio u Sovjetskom Savezu, u vremenu snažne kontrole umetničkog stvaralaštva. Zato njegovo interesovanje za Molijera nije samo književnoistorijsko. U priči o francuskom komediografu Bulgakov je mogao da prepozna i probleme umetnika koji pokušava da sačuva sopstveni glas u svetu koji od njega zahteva prilagođavanje.

Rad na Molijerovoj biografiji i delima trajao je tokom dugog perioda. Između 1929. i 1936. godine Bulgakov je pripremio četiri različita dela povezana sa imenom francuskog komediografa. Pored biografskog romana „Život gospodina De Molijera“, napisao je i dramu „Bratstvo licemera ili Molijer i Maloumni Žurden“, a bavio se i prevodom Molijerove komedije „Tvrdica“ na ruski jezik. Ovaj kontinuitet pokazuje da Molijer za Bulgakova nije bio prolazna književna tema, već stvaralac čijem se delu vraćao iz različitih perspektiva.

„Život gospodina De Molijera“ tako predstavlja mnogo više od klasične biografije. Bulgakov pokušava da približi čitaocu čoveka iza velikog književnog imena, njegov umetnički put i okolnosti u kojima je nastajao njegov rad. Molijer je poznat kao majstor komedije i satiričnog prikaza ljudskih mana, ali Bulgakova zanimaju i njegova lična iskušenja, karakter i cena koju je umetnik morao da plati za svoj stvaralački put. Upravo zbog toga biografija ima izrazito književni karakter i čita se kao priča o čoveku, a ne samo kao niz istorijskih podataka.

Drugi deo izdanja, drama „Bratstvo licemera ili Molijer“, omogućava da se Molijerova sudbina sagleda kroz potpuno drugačiju književnu formu. Dok biografski tekst pruža širi pogled na njegov život, drama koristi scensku formu kako bi dočarala atmosferu njegovog vremena i unutrašnju dramu umetnika. Time Bulgakov ne samo da piše o Molijeru već mu, kao dramskom piscu i čoveku pozorišta, pristupa jezikom koji mu je bio posebno blizak.

Posebno mesto u ovoj knjizi zauzima tema odnosa između umetnika i društva. Molijerov položaj pokazuje koliko umetnik može biti istovremeno slavljen i osporavan. Komedija može da zabavi publiku, ali može i da razotkrije licemerje, društvene slabosti i ljudske mane. Kada humor počne da dodiruje interese moćnih ili da dovodi u pitanje prihvaćene obrasce, umetnost prestaje da bude samo zabava. Upravo ta granica između komedije, kritike i lične slobode predstavlja jednu od zanimljivih tačaka Bulgakovljevog pristupa Molijeru.

Bulgakovljeva fascinacija Molijerom zbog toga dobija dodatnu težinu. On ne posmatra francuskog autora kao daleku istorijsku ličnost, već kao umetničkog prethodnika i svojevrsnog učitelja. Molijerovo iskustvo kao komediografa, njegov odnos prema pozorištu i društvu i njegova lična tragedija omogućili su Bulgakovu da u njegovom životu pronađe temu koja je istovremeno istorijska i univerzalna. Pitanje koliko slobode umetnik ima, koliko može da kaže kroz svoje delo i kakve posledice može imati sukob između stvaralačke slobode i društvenih očekivanja ostaje relevantno i izvan vremena u kojem su oba pisca živela.

Ovo izdanje posebno će biti zanimljivo ljubiteljima klasične književnosti, pozorišta, biografija velikih pisaca i dela Mihaila Bulgakova. Čitaocima Molijerovog stvaralaštva pruža priliku da upoznaju njegovu ličnost iz ugla jednog od najznačajnijih ruskih pisaca XX veka, dok ljubitelji Bulgakova mogu da otkriju koliko je snažna bila njegova veza sa francuskim komediografom. Istovremeno, knjiga može da se čita kao promišljanje o prirodi umetničkog stvaranja i položaju pisca u društvu.

„Život gospodina De Molijera“ zato povezuje dva velika imena evropske književnosti iz različitih epoha. Molijer, majstor komedije XVII veka, i Bulgakov, jedan od najvažnijih ruskih pisaca XX veka, susreću se kroz biografiju i dramu u kojima se prepliću humor, pozorište, umetnost, društveni pritisci i lična tragedija. Pred čitaocem je delo koje istovremeno govori o jednom velikom piscu i otkriva mnogo toga o drugom, jer je Bulgakov kroz priču o Molijeru ujedno promišljao i sopstveni položaj umetnika.